Omgeving & participatie

De Omgevingswet geven wat ze vraagt

De Omgevingswet is sinds 2024 het kader voor de fysieke leefomgeving: ruimte, water, milieu, natuur, landschap, gezondheid, verkeer en klimaat in onderlinge samenhang. De wet stelt overheden daarbij verplicht om in hun omgevingsvisie te motiveren hoe burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties betrokken zijn — en wat de resultaten van die betrokkenheid zijn. De motiveringsplicht vraagt dus om meer dan een formulier: hij vraagt om participatie die ook werkelijk iets oplevert.

Tegelijk benadrukken de handvatten van het Informatiepunt Leefomgeving dat participatie niet hetzelfde is als draagvlak, en dat processen integraal moeten worden georganiseerd: kennis van alle domeinen aan tafel, in plaats van elk vak apart. Precies datgene wat een opstelling doet.

Waar een opstelling de Omgevingswet versterkt

De Omgevingswet geeft overheden veel vrijheid en weinig vaste recepten. Een beleidsopstelling vult die ruimte in op drie momenten die in de wet en de handvatten steeds terugkomen.

  1. 1

    Participatie die verder gaat dan inspraak

    Belangen in de ruimte. De wet vraagt om het betrekken van belanghebbenden, maar zegt niet hóé. In een inspraakavond praten de woordvoerders; de rest zit stil. Een opstelling biedt een tweede manier van deelnemen: je hoeft niet te spreken om mee te doen. Belangen, ervaringen en stilzwijgende weerstanden komen boven als mensen ergens anders komen te staan — niet als ze een visie gekregen hebben, maar als ze er zelf even een plek in hebben bewoond.

  2. 2

    Samenhang tussen domeinen

    Integraal ervaren in plaats van naast elkaar neerzetten. De omgevingsvisie gaat over de samenhang tussen ruimte, water, natuur, gezondheid, verkeer en klimaat. Op papier blijf je die samenhang altijd stuk lezen in losse hoofdstukken. In de ruimte zetten we de domeinen, de belangen en de opgave tegelijk neer: wat gebeurt er met de landbouwgrond als de woningbouwopgave er staat, en wat betekent dat voor het waterschap, de bewoners en de toekomstige bewoners zelf? De onderlinge wrijving en de verbinding worden direct zichtbaar.

  3. 3

    De menselijke maat in de opgave

    Van hoofdlijnen naar wat er echt speelt. Een omgevingsvisie beschrijft hoofdlijnen op lange termijn. Maar de uitvoering vroeg of laat raakt aan mensen: de boer die zijn bedrijf ziet verdwijnen, de inwoner die tegen windmolens aankijkt, de ambtenaar die balans moet houden. Door die posities in de opstelling te ervaren, ontstaat inzicht in wat een opgave vraagt van de mensen die haar moeten dragen. Dat maakt de motivering van je participatie meer dan een verantwoording: het wordt een verhaal over wat je geleerd hebt.

Wat je meeneemt naar de motivering

  • Je kunt in de motivering laten zien wat de betrokkenheid heeft opgeleverd, in plaats van inbreng te middelen.
  • Weerstand en tegengestelde belangen komen vroeg boven, nog vóór de zienswijzen en bezwaarschriften.
  • Met inwoners en ketenpartners samen in de ruimte staan werkt anders door dan een presentatie voor een zaal.
  • Binnen een week een adviesrapport, dat je kunt meenemen in de vaststelling van je omgevingsvisie, programma of omgevingsplan.

Voor wie

Voor gemeenten, provincies, waterschappen en programmateams die werken aan hun omgevingsvisie, omgevingsplan of programma's, en voor iedereen die participatie vormgeeft onder de Omgevingswet. Vooraf bespreken we in een korte intake of jouw vraagstuk gebaat is bij een opstelling op één van deze drie momenten.

Hoe we het aanpakken

We beginnen met een intakegesprek en stellen de vraag scherp. Daarna zetten we de elementen van jullie vraagstuk in de ruimte en kijken we wat er gebeurt. Van daaruit vertalen we de bevindingen naar een helder advies voor de volgende stap in je proces.

Meer over de werkwijze

Verder lezen

Zit jouw vraag hierbij?

Stuur je beleidsvraagstuk in een paar zinnen. We kijken eerst eerlijk of een opstelling past. Soms vraagt een dossier om een opstelling. Soms gewoon om een besluit.

Mail je beleidsvraag