Kader & instrument
Doenvermogen vooraf analyseren
Doenvermogen gaat over de vraag of mensen kunnen doen wat beleid van hen verwacht: niet alleen weten wat er moet, maar het ook opbrengen in een druk leven. Het Beleidskompas vraagt beleidsmakers daar vroeg bij stil te staan.
In de praktijk schiet dat er makkelijk bij in. Het kabinet schreef in juni 2026 dat de aandacht voor doenvermogen kan verminderen bij beleidstrajecten met grote politieke druk of tijdsdruk. Ook wees het erop dat het woord "toets" ten onrechte doet denken aan een controle achteraf, terwijl het om een analyse vooraf gaat.
Waarom vooraf zo lastig is
- De planning is krap en een uitgebreide analyse voelt als vertraging.
- De richting ligt politiek al grotendeels vast, en de ruimte om te twijfelen is klein.
- De mensen om wie het gaat zitten niet aan tafel; hun situatie wordt beschreven, niet ervaren.
Wat een opstelling hier toevoegt
- 1
Eén sessie, vroeg in het traject
Een opstelling vraagt een intake en één bijeenkomst. Dat past ook in een krappe planning, en het levert vragen op terwijl het ontwerp nog kan veranderen.
- 2
De burger krijgt een plek
Iemand neemt de plek in van de burger, naast de regel, het loket en de termijn. Zo wordt zichtbaar wat er op die plek allemaal binnenkomt, en waar het te veel kan worden.
- 3
Vragen om verder te toetsen
Wat representanten ervaren is geen bewijs over de mensen die er niet zijn. Het geeft wel scherpe vragen: welke aanname moeten we nagaan bij de doelgroep zelf, en welke stap in het proces vraagt meer dan mensen kunnen opbrengen?
Wat je overhoudt
Een adviesrapport met bevindingen en aanbevelingen: welke stappen in het beleid veel vragen van mensen, welke aannames je nader moet onderzoeken, en wat je in het ontwerp kunt bijstellen. Dat kun je meenemen in de doenvermogenanalyse en het verdere Beleidskompas.
